Ελεύθερο λογισμικό: Τι είναι και ποιά η φιλοσοφία των κοινοτήτων ανάπτυξής του

dream_191_14533Καθώς οι εξελίξεις γύρω από το ελεύθερο λογισμικό, τα ανοικτά πρότυπα και τις διανομές linux γίνονται όλο και πιο ραγδαίες και οι όροι αυτοί ακούγονται όλο και πιο συχνά από τα μέσα ενημέρωσης και τους ειδικούς του χώρου της πληροφορικής, όλο και πιο συχνά τίθενται ερωτήματα από ανθρώπους που έχουν από μεγάλη έως ελάχιστη επαφή και γνώση του χώρου της πληροφορικής, διάφορες πτυχές των χαρακτηριστικών του ελεύθερου λογισμικού, των μεθόδων ανάπτυξης και εμπορευματικής αξιοποίησής του, της φιλοσοφίας και της πολιτικής που το διέπουν και πηγάζουν από αυτό και των κινήτρων για υιοθέτησή του ή μη.

Τι είναι λοιπόν αυτό το «ελεύθερο λογισμικό» που δεν αρκείται πλέον στο να βγάζει μόνο κοροϊδευτικά τη γλώσσα στα πολυεθνικά μεγαθήρια, όπως η Microsoft ή η Oracle, αλλά ανταγωνίζεται πολύ επιτυχημένα τα αντίστοιχα προϊόντα τους χωρίς να «εξαφανίζονται» ή να εξαθλιώνονται οικονομικά οι παραγωγοί του;

Το ελεύθερο λογισμικό όπως ορίζεται από το Ίδρυμα Ελευθέρου Λογισμικού (Free Software Foundation), είναι λογισμικό που μπορεί να χρησιμοποιηθεί, αντιγραφεί, μελετηθεί, τροποποιηθεί και αναδιανεμηθεί χωρίς περιορισμό. Η ελευθερία από τέτοιους περιορισμούς είναι βασικό στοιχείο στην ιδέα του «ελεύθερου λογισμικού», έτσι ώστε το αντίθετο του ελεύθερου λογισμικού είναι το ιδιόκτητο λογισμικό, και όχι το λογισμικό που πωλείται για κέρδος, όπως το εμπορικό λογισμικό. Το ελεύθερο λογισμικό ορισμένες φορές αναφέρεται και σαν ανοιχτό λογισμικό ή λογισμικό ανοιχτού κώδικα αλλά οι δύο έννοιες δεν είναι ταυτόσημες. Σύμφωνα με τον Richard Stallman δεν είναι κάθε λογισμικό ελεύθερο μόνο και μόνο επειδή είναι ανοιχτού κώδικα

Εν γένει, σύμφωνα με την ισχύουσα νομοθεσία περί πνευματικής ιδιοκτησίας, η ελεύθερη αντιγραφή, διανομή και τροποποίηση του λογισμικού δεν επιτρέπεται. Για το λόγο αυτό, οι εκδόσεις ελεύθερου λογισμικού κάνουν χρήση ειδικής άδειας (free software licence) σύμφωνα με την οποία, παραχωρείται το δικαίωμα αντιγραφής, τροποποίησης και αναδιανομής του λογισμικού, στους χρήστες.

Σύμφωνα με το Ίδρυμα Ελεύθερου Λογισμικού, οι άδειες χρήσης ελεύθερου λογισμικού πρέπει να περιλαμβάνουν τις εξής ελευθερίες :

  • Ελευθερία 0: Ελευθερία χρήσης του προγράμματος για οποιονδήποτε σκοπό.
  • Ελευθερία 1: Ελευθερία μελέτης και τροποποίησης του προγράμματος.
  • Ελευθερία 2: Ελευθερία αντιγραφής του προγράμματος.
  • Ελευθερία 3: Ελευθερία βελτίωσης του προγράμματος και επανέκδοσης του, προς το συμφέρον της κοινότητας των χρηστών

Η συντριπτική πλειοψηφία αυτών που δείχνουν ενδιαφέρον για το ελεύθερο λογισμικό (Linux, OpenOffice κα) προσελκύεται αρχικά από το χαμηλό ή και το μηδενικό κόστος. Το τζάμπα πουλάει! Συνήθως προκύπτουν απορίες και προβληματισμοί που ξεφεύγουν από το ρηχό θέμα του κόστους, της απόδοσης και της καταλληλότητας και άπτωνται των φιλοσοφικών, πολιτικών και επιχειρηματικών προεκτάσεων και παρατηρήσεων που πηγάζουν από την εξέλιξη, υιοθέτηση και χρήση του ελεύθερου λογισμικού. Η επαφή με τον τρόπο σκέψης, τη φιλοσοφία και τις επιχειρηματικές πρακτικές που εφαρμόζονται στο ελεύθερο λογισμικό αποτελεί σοκ για τους περισσότερους. Οι μη μυημένοι στην ιδεολογία του ελεύθερου λογισμικού θέτουν ερωτήματα που ενώ η απάντησή τους φαίνεται στους «μυημένους»  εκ πρώτης όψεως προφανής και αυταπόδεικτη, εντούτοις αποδεικνύεται αρκετά δύσκολη και συναντά σθεναρή αντίσταση από πλήθος αντεπιχειρημάτων. Κάποια από αυτά τα ερωτήματα είναι τα εξής:

  • “Και ποιος ελέγχει και διασφαλίζει την ποιότητα του παραγώμενου ελεύθερου λογισμικού; Μόνο μια εταιρία μπορεί να κάνει κάτι τέτοιο!”
  • “Πως είναι δυνατόν κάτι που παράγεται από χομπίστες και όχι από μια οργανωμένη εταιρική δομή να είναι χρήσιμο και ποιοτικό; Οι μεγάλες εταιρίες έχουν τα χρήματα και συγκεντρώνουν όλα τα μεγάλα μυαλά του χώρου. Πως είναι δυνατόν μια ομάδα που δεν έχει στόχο το κέρδος και δεν διαθέτει τους πόρους να φτιάξει κάτι το ίδιο καλό ή καλύτερο;”
  • “Γιατί κάποιος να αναμειχθεί στην ανάπτυξη ελεύθερου λογισμικού ή να εκδώσει τη δουλειά του ως ελεύθερο λογισμικό, ενώ θα μπορούσε να την καρπωθεί κλείνοντας την, πατεντάροντας την και πουλώντας την πολύ ακριβά;”
  • “Αν δώσω τον κώδικά μου κάτω από άδεια ελεύθερου λογισμικού θα μπορούν να βγάλουν λεφτά από αυτόν ακόμα και οι ανταγωνιστές μου, χωρίς εγώ να πληρώνομαι γι’ αυτό. Δεν με εκμεταλλεύονται έτσι; Δεν καταλαβαίνω γιατί κάποιος να κάνει κάτι τέτοιο… Μα**ας είναι;”
  • “Πως βγάζουν λεφτά οι εταιρίες ελεύθερου λογισμικού; Ποιος πληρώνει τους προγραμματιστές για τον ελεύθερο κώδικα που γράφουν και γιατί;”
  • “Και τι κάνουν οι μεγάλες παραδοσιακές εταιρίες λογισμικού; Δεν μπορεί να το αφήσουν έτσι. Αργά ή γρήγορα θα βρουν τον τρόπο να το καταπνίξουν ή να το εκφυλίσουν.”
  • “Μπορεί υπάρχει το linux και το openoffice, αλλά για εξειδικευμένες λειτουργίες που χρειάζομαι δεν πρόκειται ποτέ να γραφτούν ελεύθερα προγράμματα. Τα κλειστά προγράμματα που τις παρέχουν παράγονται από μια – δυο εταιρίες σε όλο τον κόσμο που είναι και κορυφαίες, έχουν στοχευμένο κοινό το οποίο δεν χρειάζεται κάτι παραπάνω από αυτά που προσφέρουν, και συνεπώς κανένας δεν θα ασχοληθεί να αναπτύξει εναλλακτικά ελεύθερα προγράμματα, ενώ αν κάποιοι το κάνουν έχουν μηδενική πιθανότητα να φτάσουν και να χτυπήσουν τις εδραιωμένες στο χώρο εταιρίες. Συνεπώς γιατί να χάσω το χρόνο μου ασχολούμενος με το ελεύθερο λογισμικό αφού πάντα θα χρειάζομαι κλειστές εφαρμογές που τρέχουν σε κλειστά λειτουργικά συστήματα;”

Ερωτήματα και προβληματισμοί σαν τους παραπάνω πολύ συχνά γίνονται αφορμή για ατέλειωτες ώρες συζητήσεων και σχεδόν πάντα καταλήγουν στη φιλοσοφία, την ιδεολογία και τη γενικότερη θεώρηση του ανθρώπου, της κοινωνίας, της επιστήμης, της τεχνολογίας και της πολιτικής που σχετίζονται με το κίνημα του ελεύθερου λογισμικού. Η επιτυχία ή αποτυχία απάντησης τέτοιων ερωτήσεων και αντίκρουσης θέσεων όπως οι παραπάνω εξαρτάται σε τελική ανάλυση από τον ίδιο το συνομιλητή. Όσο πιο βαθιά μπαίνει η συζήτηση τόσο τα επιχειρήματα υπερ του ελεύθερου λογισμικού έρχονται σε πλήρη συμφωνία ή άμεση ρήξη με τη φιλοσοφική στάση που τηρεί ο συνομιλητής απέναντι στη ζωή, τον τρόπο που ο ίδιος επιλέγει να ερμηνεύει τα όσα συμβαίνουν γύρω του, τις πολιτικές και θρησκευτικές πεποιθήσεις του. Και τότε η αντίσταση αρκετών συνομιλητών γιγαντώνεται. Χρησιμοποιούν κάθε θεμιτό ή αθέμιτο τρόπο (παρερμηνεία, παραπληροφόρηση, λογικά διολισθήματα) προκειμένου να υπερασπιστούν τον κόσμο τους που πλέον νιώθουν ότι απειλείται. Και σε τέτοιες στιγμές πιάνω κι εγώ τον εαυτό μου να μην είναι καλά διαβασμένος. Να γίνονται ερωτήσεις που δεν έχω σκεφτεί ποτέ την απάντησή τους. Να ζητούνται ιστορικά στοιχεία ή ντοκουμέντα που κάπου έχω ακούσει ότι κάπως έτσι είναι, αλλά δεν μπορώ εκείνη τη στιγμή να τεκμηριώσω, να ακούω πράγματα που νιώθω από τη γενική μου γνώση ότι δεν στέκουν ή δεν έγιναν ακριβώς έτσι, αλλά να μην έχω τις γνώσεις να τα αντικρούσω, να αναφέρω μη διασταυρωμένες πληροφορίες που αποδεικνύονται ελλιπείς ή λάθος.

 Ευτυχώς το internet βρίθει από σχετικά άρθρα και πληροφορίες. Αρκεί κάποιος να έχει όρεξη να ψάξει και να διαβάσει. Μια τέτοια αναζήτηση οδηγεί πάνω και στις παρακάτω πηγές που προτείνονται να διαβάσει όποιος ενδιαφέρεται να καταλάβει και να βοηθήσει αυτό που λέμε ελεύθερο λογισμικό (και φυσικά να ψάξει και να διαβάσει ακόμα περισσότερες):

Για όσους δεν το γνωρίζουν, η πλατφόρμα wordpress που μας φιλοξενεί, και η γνωστή WikiPedia΄στηρίζονται  σε 100% σε ελεύθερο λογισμικό. Αναπτυγμένο από πολλούς, καλύπτει τις ανάγκες των πολλών με το καλλίτερο δυνατό τρόπο!

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Αρέσει σε %d bloggers: