Κοινωνία των αναγκών- Τι είναι στην πράξη

banca-ethicaΤου ΔΗΜΗΤΡΗ ΜΠΙΡΜΠΑ*

Ένας «ιδιόρρυθμος» ιδεολογικά όρος, η «οικονομία των αναγκών» αποτελεί ένα από τους πυλώνες της προγραμματικής συμβολής του ΣΥΝ στον ΣΥΡΙΖΑ .Οι συζητήσεις ανέβηκαν στο κόκκινο στην, δυστυχώς, ολιγοήμερη συζήτηση του προγράμματος, έκτοτε έχουν τοποθετηθεί στο συρτάρι. Η αναδημοσίευση του άρθρου από την εφημερίδα Αυγή  έχει σαν σκοπό να αναλυθούν όσα «κρύβει» ο όρος μέσα και από την συζήτηση και «Στο Φάληρο Αριστερά»

Η ανακίνηση του θέματος με την «ανακάλυψη» της ΗΘΙΚΗΣ ΤΡΑΠΕΖΑΣ (BANCA ETICA) Ιταλία, ως μη, καπιταλιστικού μοντέλου λειτουργίας και ελπίδας ρεαλιστικής προσέγγισης του στόχου, δίνει ευκαιρία για συζήτηση που πρέπει να παραμένει ανοιχτή.

Είχα την τύχη, να παρακολουθήσω αναλυτική παρουσίαση της (Μπολώνια 2006), να δω συγχρηματοδοτούμενα προγράμματα της, σε κοινωνικές επιχειρήσεις σε Νάπολι και Μπολώνια. Αποτελεί χαρακτηριστικό δείγμα πρωτοβουλίας, μιας ισχυρής κοινωνίας των πολιτών, που δυστυχώς δεν ενδημεί στην ατομικοκεντρική Ελληνική κοινωνία.

Η “BANCA ETICA” αποτελεί απάντηση του τρίτου (κοινωνικού τομέα), στις ανεξέλεγκτες χρηματαγορές, την κυριαρχία του τραπεζικού συστήματος μετά το ʼ80, με τη δημιουργία μιας τράπεζας όπου κυρίαρχο στοιχείο θα είναι οι άνθρωποι, οι ανάγκες τους, η ισόρροπη ανάπτυξη και παραγωγή και όχι το κέρδος και η συσσώρευση χρήματος.

Προϊόν προσπάθειας 5 ετών, υπέρβασης τεράστιων νομικών και οικονομικών δυσκολιών που έθετε το παραδοσιακό τραπεζικό σύστημα, αποτελεσματικής πολιτικής στήριξης από ΜΚΟ και δημοσιογραφικό κόσμο. Υπήρξαν 7.000 συγκεντρώσεις για την προσέλκυση «ηθικών» επενδυτών από 22 Πανιταλικά Κοινωνικά δίκτυα και 78 Οργανισμούς (Συνδικάτα, Φιλανθρωπικές Οργανώσεις, Κοινωνικές επιχειρήσεις, Οικολογικές κινήσεις. κ.λπ.).

Στο αρχικό κεφάλαιο 26.000.000 ευρώ συμμετείχαν 11.000 πολίτες και 2.000 οργανώσεις. Σήμερα 400.000.000 ευρώ κεφάλαια και χρηματοδοτεί έργα 300.000.000 ευρώ. Ο επενδυτής δηλώνει αν θέλει τόκο (0-1%), προτείνει πεδία για να επενδυθούν τα χρήματά του (π.χ. αγροτοτουρισμός, βιολογικά προϊόντα, κοινωνικές υπηρεσίες κ.λπ.). Υπάρχουν επίσης δομές περιφερειακού κοινωνικού ελέγχου και αξιολόγησης των επενδύσεων.

Η τράπεζα λειτουργεί με το ελάχιστο δυνατό κόστος και δανείζει 0-3% πάνω στο επιτόκιο δανεισμού της Ευρωπαϊκής Τράπεζας Επενδύσεων. Είναι μέρος ενός παγκόσμιου Δικτύου Εναλλακτικών Τραπεζών – INAISE (1), Ευρωπαϊκό μέρος FEBEA.

Σοβαρή συζήτηση για την «οικονομία των αναγκών» προϋποθέτει ουσιαστική συζήτηση για την λειτουργία της Κοινωνικής και Αλληλέγγυας Οικονομίας, του περίφημου τρίτου τομέα, (Ε.Ε. 10.000.000 απασχολούμενοι) .

Η πολυτυπία, οι διαφορετικές ιδεολογικοπολιτικές προσεγγίσεις στους όρους λειτουργίας του, ίσως μας έβγαζαν από την χώρα του «άσπρου μαύρου», που φαίνεται να διατρέχει ενίοτε την πολιτική μας σκέψη.

Παρά τις αξιοπρόσεκτες δράσεις του Κοινωνικού Τομέα στη Λατινική Αμερική, ισχυρή κοινοτική παράδοση των ιθαγενών, δύο μοντέλα κυριαρχούν. Το αμερικανικό – κύρια εθελοντισμός μεσοαστικών εύπορων κοινωνικών στρωμάτων υποστήριξης σε ευπαθείς ομάδες και προστασία περιβάλλοντος και το ευρωπαϊκό-αύξηση απασχόλησης από τις δημιουργούμενες δομές και επιχειρήσεις των ευπαθών κοινωνικών ομάδων.

Αξιοποιώντας κείμενα του ΕΚΚΕ, (κυρίως των Δ. Ζιώμα και Δ. Χατζαντώνη (2))  για το forum της Κοινωνίας και Αλληλέγγυας Οικονομίας, παρατηρούμε ότι την τελευταία εικοσαετία, στις αναπτυγμένες χώρες, σημειώθηκε σημαντική ανάπτυξη του επονομαζόμενου «Τρίτου Τομέα» – ο οποίος συχνά αναφέρεται ως «Κοινωνική Οικονομία» ή «Μη Κερδοσκοπικός Τομέας».

Περιλαμβάνει μη κερδοσκοπικούς οργανισμούς, κοινωνικές επιχειρήσεις, συνεταιρισμούς και ενώσεις, που στηρίζονται στην αυτοοργάνωση,, στην εθελοντική προσφορά υπηρεσιών και προσπαθεί να καλύψει «κενά» που αφήνουν μεγάλα τμήματα ζήτησης αγαθών και υπηρεσιών, – κοινωνικού,οικολογικού και πολιτισμικού χαρακτήρα-που η παραγωγή και η διάθεση από τους μηχανισμούς της ελεύθερης αγοράς κρίνεται ασύμφορη, η δε παροχή από το κράτος πολλές φορές ανέφικτη.

Στην Ελλάδα ακόμη και η ιδέα ότι, πρωτοβουλίες «μη κερδοσκοπικού χαρακτήρα» που αναπτύσσονται τα τελευταία χρόνια συνιστούν ένα «διακριτό τομέα», δεν συναντιέται συχνά στον δημόσιο διάλογο. Κοινή διαπίστωση ότι οι όποιες προσπάθειες, προσκρούουν, στην έλλειψη ενός κατάλληλου και ευέλικτου πλαισίου για τη θεσμική, διοικητική και χρηματοδοτική στήριξη των πρωτοβουλιών που αναλαμβάνονται.

Σήμερα δραστηριοποιούνται περίπου 110 γυναικείοι συνεταιρισμοί, Κοινωνικοί Συνεταιρισμοί Περιορισμένης Ευθύνης, Ταμεία Αλληλοβοήθειας, Κοινωνικές Επιχειρήσεις διαφόρων νομικών τύπων (Αστικές μη Κερδοσκοπικές Εταιρείες., αστικοί συνεταιρισμοί κ.λπ.), που δημιουργούνται κυρίως από άτομα που βιώνουν διακρίσεις, πολλές φορές συνεργαζόμενοι με νομικά πρόσωπα.

Κρίσιμο στοιχείο στην προσέγγιση, ανάλυση και διαμόρφωση προτάσεων για την Κοινωνική και Αλληλέγγυα Οικονομία, αποτελεί η δυνατότητα υλοποίησης τους σε μίκρο-επίπεδο. Αυτό το ελκτικό «από τα κάτω», που χωρίς ψευδαισθήσεις άμεσων ολικών ανατροπών, δημιουργεί ψήγματα εναλλακτικών συνειδήσεων και συμπεριφορών, αντιστοιχώντας στην ωρίμανση αντικειμενικών αλλά κυρίως υποκειμενικών παραγόντων.

Εγκαταλείποντας αντιλήψεις «κατάληψης εξ εφόδου των χειμερινών ανακτόρων», μετατρεπόμαστε σε ζηλωτές μιας διαρκούς πορείας μεταρρυθμίσεων και ρήξεων σε κοινωνικό, οικονομικό αλλά και πολιτισμικό επίπεδο, με οικολογικό πρόσημο.

Επιδιώκοντας να προωθήσουμε μια νέα κοινωνικής συνείδηση, διεκδίκησης μιας «οικονομίας των αναγκών», διαπιστώνουμε ότι το «τοπικό» παραμένει προνομιακό επίπεδο πειραματισμού. Η Αυτοδιοίκηση και οι απόψεις μας για ουσιαστική αποκέντρωση, αποτελούν κομβικό παράγοντα επιτυχίας του εγχειρήματος.

Θα επιδιώξουμε τη συμμετοχή μας, με όρους και κυρίως σαφείς προγραμματικούς στόχους, στην άσκηση και διαχείριση των τοπικών πολιτικών;

Θα αναλάβουν οι αυτοδιοικητικές κινήσεις μας, την ευθύνη αποτύπωσης, ιεράρχησης και κατάθεσης προτάσεων επίλυσης, μερικώς έστω, προβλημάτων κοινωνικής και εδαφικής συνοχής, διακρίσεων και αποκλεισμών;

Θα ήταν αφελές να ταυτίσουμε το όραμα «της οικονομίας των αναγκών» με την «κοινωνική και αλληλέγγυα οικονομία. Θεωρώ όμως ότι αποτελεί την εγγύτερη μορφή, πειραματισμού και κατανόησης των αντιλήψεων μας στο σήμερα.

Βασικό πεδίο παρεμβάσεων της κοινωνικής οικονομίας αποτελεί και η «πράσινη ανάπτυξη και απασχόληση. Ξεπερνώντας αντιλήψεις, ότι είναι μόνο «χάντρες για τους ιθαγενείς» και το «νέο πλαίσιο καπιταλιστικής αναγέννησης», θα δούμε ένα κόσμο πολλαπλών δυνατοτήτων παρέμβασης και κυρίως στην αλλαγή κουλτούρας της καθημερινής ζωής.

Παραμένουμε σταθερά το κόμμα με την ισχυρότερη οικολογική διάσταση αλλά δυστυχώς αυτό δεν εντυπώνεται, με την αναγκαία ένταση, στη διαμόρφωση της ιδεολογικής ταυτότητας μελών και φίλων μας, δεν αποτυπώνεται όσο θα έπρεπε στην καθημερινή πρακτική τους.

Με βάση τα προβλήματα του 21ου αιώνα, σημαντικό παράγοντα των νέων πολυμερών διεθνών δράσεων αποτελεί η περιβαλλοντική ισορροπία. Οι δεσμεύσεις για την επίτευξη στόχων όπως προώθησης της «κοινωνίας της ανακύκλωσης», των ΑΠΕ, διαχείρισης φυσικών και υδάτινων πόρων, προστασίας οικοσυστημάτων, διαμορφώνουν το περιβάλλον υλοποίησης τους,

Ενδεικτικά αναφέρω τομείς που υπάρχει παγκόσμια εμπειριών θετικών εφαρμογών και λύσεων που βελτιώνουν το καθημερινό επίπεδο διαβίωσης του πολίτη

  • Ήπια τουριστική ανάπτυξη.
  • Υποδομές πυροπροστασίας, καθαρισμός ακτών, λιμνών, δασών.
  • Εγκαταστάσεις και δίκτυα ΑΠΕ.
  • Βιολογική γεωργία, κτηνοτροφία.
  • Οικοτουρισμός.
  • Διαχείριση απορριμμάτων, ανακύκλωση-ανάκτηση υλικών.
  • Αστικών και περιαστικών αναπλάσεων.
  • Συγκοινωνιακού σχεδιασμού.
  • Ενεργειακή διαχείριση κτιρίων, Παρατηρητήρια μέτρησης και έλεγχου ρύπων.

Είναι φανερό ότι η επίτευξη κοινωνικής και περιβαλλοντικής ανάπτυξης, απαιτεί κεντρικές δημόσιες θεσμικοοικονομικές παρεμβάσεις, δραστηριοποίηση της Αυτοδιοίκησης, τη συνέργια, σχεδιασμού και υλοποίησης, συνδικάτων, ιδιωτικού, δημόσιου τομέα, κοινωνίας των πολιτών.

Η συμμετοχή των επιχειρήσεων που θα προσφέρουν, «πράσινα» προϊόντα και υπηρεσίες με απασχόληση σε συνθήκες εργασιακής και περιβαλλοντικής ποιότητας, θέσεις δουλειάς σε ευάλωτες κοινωνικά ομάδες, θα ανταμείβεται από την προτίμηση της περιφερειακής και τοπικής αγοράς. (πιστοποιημένα Μητρώα Ποιότητας, Σήμα κ.λπ.)

Μια τέτοια προσπάθεια θα αναδείξει μια άλλη αντίληψη για την κοινωνική εταιρικότητα – που πρέπει να επιδιώκουμε και σε περιφερειακό και τοπικό επίπεδο, με τις κοινωνικές ομάδες που προγραμματικά αναφέρουμε ως δυνάμεις μετασχηματισμού – σε αντιπαράθεση με τη φιλάνθρωπη «κοινωνική εταιρική ευθύνη» που προωθούν οι δυνάμεις μιας νεοφιλελεύθερης συναίνεσης

Έργο δύσκολο – απαιτεί ένα επιστημονικά συγκροτημένο και ολοκληρωμένο τοπικό σχεδιασμό, κουλτούρα κοινωνικής διαβούλευσης και κινηματικής δράσης, ανάληψης ευθυνών και όχι μόνο καταγγελίας και «αίτησης» προνομίων και παροχών – αλλά ταυτόχρονα εξαιρετικά προκλητικό και ενδιαφέρον. Έχουμε τις δυνατότητες, ας το προσπαθήσουμε.

(1) INAISE Διεθνής Ένωσης Επενδυτών, εναλλακτικής χρηματοδότησης, 30 μέλη στην Ευρώπη, «ηθικών» τραπεζών κοινωνικής ευθύνης, σημαντικότερο μέλος TRIODOS BANK, κύκλος εργασιών 4 δισ.ευρώ – δάνεια 2 δισ.ευρώ το 2004, σε επιχειρήσεις κοινωνικού χαρακτήρα. Σχεδιάζεται δημιουργία Παγκόσμιου Κοινωνικού Χρηματοδοτικού Δικτύου καταπολέμησης του κοινωνικού αποκλεισμού στις μητροπόλεις και ανάπτυξης των περιφερειακών κρατών.

(2) για όσους θα ήθελαν περισσότερες πληροφορίες για την Kοινωνική και Aλληλέγγυα Oικονομία στους ιστοτόπους, http://www.ekke.gr, http://www.eetaa.gr, http://www.equal-greece.gr,

* Ο Δημήτρης Μπίρμπας είναι μέλος της ΚΠΕ ΣΥΝ

3 Σχόλια

  1. «Ηθική Τράπεζα». Ακούγεται σαν σύντομο ανέκδοτο, ειδικά σε περιόδους κρίσης σαν κι αυτή που διανύει σήμερα ο πλανήτης αλλά δεν είναι. Ο τίτλος «Ηθική» -σε πείσμα των «ανήθικων» καιρών μας- ανήκει σε υπαρκτό χρηματοπιστωτικό ίδρυμα! Η «Ηθική Τράπεζα» (Banca Etica), ιταλικής εμπνεύσεως, δεν είναι μια τράπεζα σαν όλες τις άλλες, όπως άλλωστε υποδηλώνει και το όνομά της. Είναι ένα εναλλακτικό τραπεζικό ίδρυμα, μια «αντι-τράπεζα», όπως αποκαλείται στη γενέτειρά της την Πάδοβα, που λειτουργεί με όρους κοινωνικής ευαισθησίας και όχι αναλγησίας…

    Μάλιστα, την ώρα που πολυεθνικοί κολοσσοί αντιμετωπίζουν τη σοβαρότερη κρίση μετά το κραχ του 1929, η εν λόγω τράπεζα βγαίνει όχι μόνο αλώβητη αλλά και ενισχυμένη. Η Banca Etica με 27.000 μετόχους (εκ των οποίων οι 4.000 είναι νομικά πρόσωπα) παρέχει όλα τα προϊόντα και τις υπηρεσίες των γνωστών εμπορικών τραπεζών. Με τη διαφορά ότι το μοντέλο λειτουργίας της δεν στοχεύει στη μεγιστοποίηση του δικού της κέρδους, αλλά στην ανάπτυξη υγιών επενδύσεων με γνώμονα την κοινωνική ευθύνη, την αλληλεγγύη, την προστασία του περιβάλλοντος. Εξ ου και συμπληρωματικά αποκαλείται και «Πράσινη Τράπεζα». Οι δραστηριότητές της επικεντρώνονται αποκλειστικά στην πραγματική οικονομία και όχι στη χρηματιστηριακή, ενώ οι μόνοι τίτλοι στους οποίους έχει επενδύσει είναι κρατικά ομόλογα.

    Ολα ξεκίνησαν το 1994 από 22 μη κερδοσκοπικούς οργανισμούς (περιβαλλοντικές οργανώσεις, κοινωνικοπολιτιστικούς συλλόγους, δήμους και νομαρχίες) που συνενώθηκαν και το 1998 συγκέντρωσαν το απαιτούμενο κεφάλαιο για την ίδρυση της «Ηθικής Τράπεζας». Το πρώτο υποκατάστημα άνοιξε στην Πάδοβα και μέσα σ’ ένα χρόνο -λόγω της θερμής ανταπόκρισης- η τράπεζα απέκτησε υποκαταστήματα στο Μιλάνο, τη Ρώμη, το Τρεβίζο, τη Φλωρεντία, τη Βιντσέντζα και την Μπρέσια.

    Αξίζει να σημειωθεί ότι τα κεφάλαια της τράπεζας προέρχονται κυρίως από τον ανεπτυγμένο Βορρά, αλλά μεγάλο μέρος επενδύεται στον Νότο, με στόχο να εξυγιανθεί η οικονομία και να ξεφύγει από τον έλεγχο της μαφίας. Είναι χαρακτηριστικό ότι το 2006, ενώ οι καταθέσεις που προέρχονταν από τον Νότο ανέρχονταν σε 16 εκατομμύρια ευρώ, οι χρηματοδοτήσεις στην ίδια περιοχή ξεπέρασαν τα 43 εκατομμύρια ευρώ.

    Τους τελευταίους μήνες, οι καταθέσεις της Banca Etica αυξήθηκαν κατά 100% σε σχέση με τις αντίστοιχες περσινές, η τράπεζα δεν αντιμετωπίζει το παραμικρό πρόβλημα ρευστότητας, ενώ τα «τοξικά προϊόντα» που τόσες αναστατώσεις έφεραν στην παγκόσμια οικονομία και την καθημερινότητά μας δεν την άγγιξαν καθόλου!

    Βασική αρχή της είναι ότι η πίστωση αποτελεί δικαίωμα όλων και ιδίως των ασθενέστερων ομάδων που τη χρειάζονται για την άμεση επιβίωσή τους. Δεν είναι τυχαίο ότι χορηγεί δάνεια σε άτομα που δεν έχουν πρόσβαση σε άλλα πιστωτικά ιδρύματα, όπως σε μετανάστες, άστεγους και ανέργους. Είναι χαρακτηριστικό ότι με το πρόγραμμα «Τα πάντα ρει» που χρηματοδοτήθηκε από την «Ηθική Τράπεζα» δημιουργήθηκαν συνεταιρισμοί που έχτισαν κατοικίες για την προσωρινή φιλοξενία πρώην κρατουμένων!
    Άλλο χαρακτηριστικό παράδειγμα εφαρμογής των πολιτικών της εν λόγω Τράπεζας, είναι η χρηματοδότηση ανεξάρτητων παραγωγών πολιτιστικών προϊόντων (μουσική, λογοτεχνία κλπ) με στόχο την άμεση διάθεση των προϊόντων του πολιτισμού στο κοινό, χωρίς τους ενδιάμεσους «φορείς» που εμπορεύονται τα πνευματικά δικαιώματα των τεχνιτών.

    Οσο για τα δάνεια που χορηγεί στις επιχειρήσεις, εγκρίνονται μόνον εφόσον οι επιχειρήσεις πληρούν 60 κριτήρια (αυστηρές προϋποθέσεις) μεταξύ των οποίων ο σεβασμός στην εργατική νομοθεσία και το περιβάλλον, το κοινωνικό όφελος από τη δραστηριότητα της εταιρείας, η απουσία σεξισμού και ρατσισμού.

    Θα μπορούσε αυτή η πρακτική Ιταλική εμπειρία να αποτελέσει τον οδηγό για τον αναγκαίο παραγωγικό ανασχηματισμό της Ελληνικής κοινωνίας με την ανάπτυξη νέου τύπου επιχειρήσεων, και μάλιστα μέσα σε συνθήκες οικονομικής κρίσης; Ενδεχομένως να φωτίζει και το οικονομικό μοντέλο που προσδιορίζει η «Κοινωνία των Αναγκών» σε αντιδιαστολή με το σημερινό μοντέλο της Οικονομίας του Κέρδους.

    • Θα ηταν πιο »ηθικο» αν λεγοταν »τραπεζα διατιμησης» . Ισως να συμφωνουσε και ο mr Karl

  2. Χαίρομαι που είχα αυτή τη σημαντική πληροφόρηση από την εφημερίδα αυτή. Αναρωτιέμαι γιατί δεν έχει ακουστεί καθόλου η σημαντική αυτή πρωτοβουλία των Ιταλών. Χαζή ερώτηση. ΄Ισως είναι ένας σπουδαίος οδηγός για μια ανάλογη προσπάθεια και στην Ελλάδα.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Αρέσει σε %d bloggers: